Podcastserie #Opgejaagd

Een ontluisterend beeld van kinderopvang en scholen in Nederland

Jennifer Pettersson is radiomaker en moeder van 2 jonge kinderen (nu 7 en 4). Uit bezorgdheid over het Nederlandse opvang- en onderwijssysteem ging ze op onderzoek uit naar de toestand in Nederland. Dat levert een bij tijd en wijlen ontluisterend beeld op: te weinig ruimte, alles moet snel, onvoldoende opgeleid personeel, prestatiedrang… Wij spraken haar n.a.v. de storm van reacties die haar podcastserie “Opgejaagd” teweeg heeft gebracht.

Hoe begon het?

Toen mijn kinderen 5 en 3 waren had ik er niet echt een goed vertrouwen in hoe mijn kinderen opgevangen werden op kinderopvang en school. Dat komt deels ook omdat ik een bepaald referentiekader heb. Ik kom oorspronkelijk uit Zweden, daar is het anders. Een context die in schril contrast staat met wat ik hier zag. Hier gaan baby’s al vanaf 10 weken naar de crèche, wat in Zweden verboden is, en lijken de leidsters immuun voor het gehuil. Door tekort aan personeel is er ook weinig tijd om echt leuke dingen met de kinderen te doen. In de kleuterklassen is er nog minder persoonlijke aandacht. Daar moeten de kinderen vaak vooral stil zijn en krijgen ze te weinig tijd om vrij te spelen.. In Zweden gaan ze veel meer mee met de nieuwsgierigheid van de kinderen. Zijn alle sinaasappels oranje? Nou we gaan maar eens naar de winkel om dat te onderzoeken! Kleuters zijn nog niet helemaal zelfstandig… ze zijn net van de speen af en dan al in de schoolbankjes.

“Het voelt alsof alles net iets te vroeg moet”

Na de geboorte van je kind moet je te snel weer aan het werk, je kind moet te vroeg al naar de crèche, overal is haast bij. En die haast blijft, in dit schoolsysteem. Je moet snel klaargestoomd worden voor de economie, zo lijkt het. In Zweden heeft een stel samen 480 dagen zwangerschapsverlof. In Nederland heeft de vrouw 16 weken en de man een paar dagen.

Wanneer kwam die bezorgdheid?

Op de crèche gebeurde het vaak dat een medewerkster vrolijk met me begon te praten, terwijl krijsende kinderen werden genegeerd. Ik probeerde dan het gesprek af te breken en vroeg hen of ze alsjeblieft eerst naar de kinderen zouden willen gaan. Ik hoor dat ook van andere ouders! Je gaat met een zwaar hart naar huis. Tja… iedereen doet het… je gaat erin mee. Maar het voelt verkeerd. En ik heb dan nog 6 maanden voor mijn kind kunnen zorgen, maar het zwangerschapsverlof hier duurt normaal  gesproken 16 weken, inclusief de laatste weken van je zwangerschap. En je wilt dan toch weer aan het werk… want je wilt mee in de running. Bang om opdrachten te missen… Fear of missing out?

Jij drukt uit hoeveel duizenden ouders dit ook zo voelen.

Ik heb bijna 200 brieven ontvangen! Zo veel mensen die dit ook zo voelen. Vinger op de zere plek. Ik ben altijd wel een vechter geweest. Ik kan onrecht moeilijk verdragen. Als tiener hield ik inzamelingen voor Bosnië en Amnesty en protesteerde ik tegen wat Shell deed in Namibië… Dat is weer teruggekomen. Kinderen zijn een heel kwetsbare groep. Je moet als ouder daarvoor opkomen.

Zijn we niet bezig met een kindvijandige samenleving?

Ik doe heel erg leuk werk, maar mijn kind baalt elke dag op school. Alsmaar werken, steeds maar rekenen en spelling… al dat moeten! Ik ben nog niet één onderzoek tegengekomen naar de vraag hoe kinderen dit beleven. Te vaak hoor ik over een kind dat school gewoon echt niet leuk vindt, een worsteling. Kinderen van 6 die al huiswerk krijgen! En dat allemaal om hoog in de PISA te staan?

De gebouwen zijn te klein, de klassen zijn overvol, en dan verwacht je dat ze topresultaten behalen en verwijt de scholen gebrek aan ambitie als ze dat niet doen. Ze gaan over lijken om maar die schooltests te halen. Leraren hebben de meeste burnouts van alle beroepsgroepen in het onderwijs. Zelfs voor kinderen die hoog scoren is vaak onvoldoende aandacht. Scholen moeten bepaalde leerlijnen volgen en willen er zeker van zijn dat de kinderen niet teveel achterlopen…. Dus maken ze uit voorzorg maar alle toetsen, soms meer dan 40!

Maar scholen dringen dit zichzelf toch op?

Dat wordt vaak beweerd, maar dat is niet zo. Officieel stelt de inspectie alleen de eindtoets in groep 8 verplicht, maar scholen moeten wel een leerlingvolgsysteem bijhouden. Ik heb de inspectie gevraagd of je zo’n systeem ook kunt invullen zonder regelmatig toetsen. Het antwoord: Nee! Toetsen zijn dus via een omweg wel degelijk verplicht, ook al mogen scholen wel zelf bepalen of ze alle toetsen doen of een deel.

“Een basisschoolkind krijgt ruim 300 toetsen, elk jaar ongeveer 40“

Mijn dochter was 5 toen ze haar eerste toets kreeg. Een leerkracht van een EGO-school (Ervarings Gericht Onderwijs) vertelde me: ego-lessen moeten soms sneuvelen WANT we moeten toetsen. Sommige kinderen vinden het makkelijk, maar anderen proberen wanhopig om zich heen te kijken ‘bij wie kan ik afkijken?’…… Sommige kinderen begrijpen echt niks van wat ze aan het doen zijn. “Scholen zijn vrij om te kiezen welke toetsen ze doen” maar ondertussen… de scholen doen ze dan maar gewoon allemaal. De toetscultuur is een symptoom van de hoge werkdruk. En de hoge eisen die er aan de scholen gesteld worden.

“Later beginnen met school geeft minder problemen”

In Finland, waar kinderen net als in Zweden laat beginnen met school, hebben ze gezien dat er heel weinig ‘reading failure’ ontstond.. En daardoor ook weinig tegenzin in school. Ik hoorde het van een Zweedse professor die de gevolgen van onderwijs bestudeert. Maar 1 op de 8 faalangst? Dat lijkt me toch wel heel veel! Dat zouden uitzonderingen moeten zijn. In Zweden doen ze alles 2 jaar later. Lezen moet je pas kunnen als je 8 bent en niet als je 6 bent. En dat merk je ook. In Zweden gaan ze uit van het basisprincipe dat een kind zich goed voelt. Wat voor mens word je. Sociale contacten, dat soort dingen. Zijn Nederlandse kinderen echt de gelukkigste in de wereld? We hebben een beeld van onszelf dat we relaxt zijn. Maar is dat wel zo? Die onderzoeken lijken me niet echt betrouwbaar…

Juf: “Kinderen moeten leren dat ze niet zomaar alles kunnen krijgen waar ze behoefte aan hebben”

Je hebt een dag meegelopen in een kleuterklas waar de kinderen nauwelijks mochten praten of vrij spelen. Is het mainstream wat je daar zag?

Ik denk wel dat dit een strenge juf was, maar het was zeker geen uitzondering. Ik had de beste juf aangeraden gekregen door mijn researcher, omdat ze juist heel goed met de kinderen zou zijn. Ik heb zelf niet gezocht naar de extremen. Later kreeg ik ook brieven van twee andere juffen die vertelden dat dit vaak voorkomt.

Wat je me hebt gegeven is een pareltje. Een kadootje met een zwart lint eromheen. Want je krijgt niet zomaar een inkijkje in zo’n klas. Maar die ene zin van die juf raakte me zo enorm. Je vertrapt de fundamentele rechten van kinderen. Banaliseren van emoties, vernederingen, grappen over maken. Het is bijna gelegaliseerde kindermishandeling.

Kun je een paar reacties noemen?

Een juf die er uiteindelijk ook mee gestopt is, zei me: “Het voelde alsof ik in een amateurclub speelde. Ik vroeg tijdens de zomervakantie ouders om het lokaal mee op te knappen. Je wilt de kinderen de juiste aandacht geven maar het gaat niet. Dus je schiet de hele tijd tekort. Dat voelt elke dag als falen”. Daarnaast ontving ik vele tientallen wanhopige brieven van ouders. Een kind (5) waar zij zelf niks raars aan vinden maar school wil dat hij naar Speciaal Onderwijs moet. Ze hebben zo’n school dus maar bezocht, het wordt je immers toch opgedrongen. Ze zijn zich wild geschrokken van wat ze daar aantroffen. Volgens de ouders gewoon een levendig, lief en enthousiast kind, dat echter nog niet kan stilzitten en liever beweegt. Waar is het dan mis? Met het kind of met het systeem? De Kring (’s ochtends) duurt in Zweden veel korter dan in Nederland, hier duurt het vaak zo’n 45 minuten. Dat is toch veel te lang? Laatst sprak ik een ouder op een feestje en vroeg: Hoe gaat het?  “Goed”. En hoe gaat het met je kind? “Fantastisch” en ze begint te huilen… kind moest bijles… gedwongen door school….

Denken ze dan wel eens: wat DOET zoiets met het zelfbeeld van een kind? Snappen de leerkrachten dat?

Ik denk dat veel leerkrachten daaronder lijden.

Een juf die ik sprak, zou haar eigen kind NIET in dat systeem zetten, waar ze zelf in werkt.

Besefte je toen je deze serie maakte, hoeveel impact dat teweegbracht? Er zou een ouderstaking moeten komen. Leraren staken natuurlijk voor hun eigen hachje, daar is niks mis mee. Maar ook kinderen lijden onder de werkdruk. Je zou solidariteit veronderstellen.

Maar de wrange waarheid is dat ze er òf nog net op tijd uitstappen, en vaak voor zichzelf beginnen, of ze blijven, totdat ze zelf instorten.

Een Amerikaanse. lerares liep eens mee met de studenten van haar school. Ze was na 3 dagen compleet exhausted.

Zet de ouders eens in de klas, en geef de kinderen vrij…….

Een hoog tempo is standaard: oefeningen doen, continu instructies….  Je pen moest precies op die ene plek liggen… methode volgen….. Ik liep eens mee in de klas van mijn dochter toen ze in klas 3 zat en na anderhalf uur continu doorstomen met opdracht na opdracht zonder pauze voelde ik me uitgeput. In Zweden hebben de lokalen ook een bank, een tapijt, ze kunnen kiezen waar ze willen leren, of een ruimte ernaast die gedeeld werd tussen twee klassen. Met speelgoed, kussens, tentjes… voor de 7 jarigen. Er zijn 2 leerkrachten, niemand hoefde te wachten, het was gewoon heel plezierig….

Ben je nu een leider van een nieuwe beweging?

Het is vrij spontaan ontstaan. Als de podcast afgelopen is, wil ik me daar wel voor inzetten. We hebben nu een manifest geschreven (oudersvoorgoedonderwijs.nl) We kijken nu waar staan we voor, en dan hoe brengen we het aan de man. Strategie bedenken. Maar goed vele ouders hebben het toch heel druk natuurlijk… dus kunnen niet erg veel tijd eraan besteden. Het voelt een beetje alsof ik, als ik weer terug naar Zweden ga de ouders hier in de steek zou laten.

Het lijkt wel op dat sprookje… sneeuwwitje ligt in haar glazen kist en iedereen ligt te slapen. Het kasteel van sneeuwwitje is lamgelegd. Ik voelde me een roepende in de woestijn. Het geeft wel een goed gevoel dat meer mensen zich hierbij aansluiten. Mensen komen dan naar me toe met de vraag van “Vertel me maar wat ik moet doen”…

Alsof ik dat allemaal zo even zou weten…

Wij zijn, net als u, natuurlijk benieuwd naar het vervolg. Zes afleveringen zijn al uitgezonden en beschikbaar om te beluisteren. Er komen nog 3 afleveringen aan, elke 1e vrijdag van de maand een nieuwe. In totaal 9. In de laatste aflevering komt de beslissing aan de orde, of het gezin wel of niet gaat emigreren.

Een aanrader! Ga er even voor zitten.

De podcast: https://www.vpro.nl/programmas/opgejaagd.html

De website: http://www.oudersvoorgoedonderwijs.nl/